ابن مهلب ( نواده مهلب پسر محمد پسر شادى )

68

مجمل التواريخ والقصص ( تصحيح نجم الدين سيف آبادى ) ( فارسى )

خدانامه خوانند - كه پادشاهان را خدايگان خواندندى - يعنى شاهنامه ، از سهو ناقلان ، از زبانى و لفظى ، كه به ديگرى گردانيده‌اند ، خطاها افتاده است و پوشيده شده . و دو نخست مقابل نيافتم . پس به شهر مراغه با حسن بن علىّ الرّقّام الهمدانى پيش العلا بن احمد كه رئيس شهر بود حاضر آمديم . و او در اخبار عجم نيك دانست ، تاريخ طبقه‌ى سوّم و چهارم . پس مقابلت كرده شد به زيج سالهاى كه ميان و هجرت * بوده است ، برين موجب يافتيم از حساب زيج و رصد كه : از نيم روز دو شنبه اوّل تشرين الاوّل تا نيم روز پنج‌شنبه‌ى محرّم ، ابتداى هجرت پيغامبر عليه السّلام سيصد و چهل هزار و نهصد و يك روز بود ، و به سالهاى قمرى نهصد و شصت و يك سال و صد و پنجاه و چهار روز باشد ؛ و به سال مسير آفتاب كه سالى سيصد و شصت و پنج روز و چهار يكى از روز باشد ، نهصد و سى و دو سال و نه ماه و نوزده روز باشد . پس چهل سال بر سرش گرفتيم ، مدّت ابتداى هجرت تا هلاك شدن يزدجرد شهريار ، حساب آن به نهصد و هفتاد و دو سال كشيد و نه ماه و نوزده روز ، و دويست و شصت سال وضع كرديم پادشاهى اشكانيان و پادشاهى ساسانيان ، از اردشير پاپك تا يزدجرد ، هفتصد و شش سال و نه ماه و چند روز بود . چون تفصيل كرديم ، و عدد ملوك و سالها را اعتبار كرده شد ، سه نام نيافتيم كه ناقلان سهو كرده بودند ، متشاكل ، چون بهرام و بهرام يزدجرد و يزدجرد . و سبب آنست كه يزدجرد پدر بهرام گور كه او را بزه‌گر خوانند پدرش هم يزدجرد نام بود ، مردى بزرگ و با سياست و عدل ، خلاف پسرش . و چنان گويند كه وفا و امانت او بدان جاى بود كه ملكى در روم بمرد به عهد او اندر . و پسرى طفل داشت ، او را وصيّت كرد به يزدجرد كه پادشاهى بر وى نگاهدارد . پس اين يزدجرد شروين پرنيان را كه رئيس روستاى دشتوه بود ، به حدّ قزوين ، به روم فرستاد بيست سال ، تا پادشاهى نگاهداشت . و چون پسرش بزرگ شد ، زينهار بجاى آورد و به دو بازفرمود دادن ، و شروين را بازخواند . و آنجا شهرى بنا كرده است ، ناوى شروين * نام آن ، و اكنون معرّب آن را باجروان خوانند . و همچنين بهرامى فراموش كرده‌اند كه پسر يزدجرد بن بهرام گور بوده است ، و او پدر پيروز بود . و از شرح كسروى درين جدول و سياقت پيدا شود تاريخ آل ساسان و مدّت پادشاهى ايشان بدين ترتيب بوده است : ا ) اردشير پاپك نوزده سال و دو ماه .